Kalkulator HOMA-IR (i QUICKI z tych samych dwóch wyników)

Czym jest wskaźnik HOMA

HOMA to skrót od homeostatic model assessment. Matthews i współpracownicy opublikowali go w Diabetologii w 1985 roku jako sposób na oszacowanie dwóch rzeczy — insulinooporności i pracy komórek beta — z jednej próbki krwi na czczo, w czasach, gdy alternatywą była klamra euglikemiczna trwająca kilka godzin i wymagająca szpitala.

Logika jest prosta. W zdrowym układzie pewna ilość insuliny utrzymuje glukozę na czczo na pewnym poziomie. Jeśli Twoja glukoza jest w normie, a insulina wysoka, organizm płaci za tę normę więcej, niż powinien. HOMA-IR to iloczyn obu wartości przeskalowany stałą tak, żeby zdrowa, szczupła osoba dorosła wychodziła w okolicy jedynki.

To zwykle o to chodzi, gdy ktoś szuka kalkulatora insulinooporności. I dlatego właśnie insulina na czczo jest tu niezbędna: sama glukoza nie odróżni ciała, któremu jest łatwo, od ciała, które nadrabia.

Wzór, w obu układach jednostek

Przy glukozie w mg/dl HOMA-IR to insulina na czczo w µIU/ml pomnożona przez glukozę i podzielona przez 405. Przy glukozie w mmol/l ta sama zależność używa 22,5, bo 405 podzielone przez 18,0156 — tyle mg/dl przypada na 1 mmol/l glukozy — daje 22,5. Kalkulator przyjmuje obie jednostki i przelicza wewnętrznie, więc obie drogi dają ten sam wynik.

QUICKI, czyli wskaźnik wrażliwości na insulinę, liczy się z dokładnie tej samej pary liczb: jeden podzielony przez sumę logarytmów dziesiętnych z insuliny i z glukozy w mg/dl. Opublikowali go Katz i współpracownicy w 2000 roku. Zachowuje się lepiej po stronie wysokiej wrażliwości i dlatego pokazujemy go obok. Wyższy QUICKI znaczy większą wrażliwość, wyższy HOMA-IR — mniejszą.

Insulina musi być wartością na czczo w µIU/ml, co większość laboratoriów zapisuje też jako mIU/l — liczbowo to jest to samo. Jeśli na wyniku masz pmol/l, przelicz ją przed wpisaniem. Przelicznik to mniej więcej sześć, ale jego dokładna wartość zależy od standardu, do którego jest odniesiony test w danym laboratorium, więc weź go z laboratorium, a nie ze strony internetowej. Wpisanie pmol/l bez przeliczenia zawyży HOMA-IR kilkukrotnie.

Pasma i dlaczego nie są rozpoznaniem

Nie istnieje międzynarodowo uzgodniony punkt odcięcia dla HOMA-IR. Żadne towarzystwo naukowe nie definiuje progu tak, jak Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne definiuje go dla HbA1c. Istnieje za to zbiór badań populacyjnych, z których każde podaje górną granicę normy w swojej grupie, a granice te różnią się według pochodzenia etnicznego, wieku, składu ciała i — co najważniejsze — według testu, którym laboratorium mierzyło insulinę. Testy insulinowe nie są ujednolicone między producentami tak, jak są testy glukozy.

Obie granice na tej stronie to nazwane, opublikowane wartości, a nie nasza opinia: dolna najlepiej rozdzielała osoby z zespołem metabolicznym i bez niego w dużym hiszpańskim badaniu populacyjnym, górna to dolna granica najwyższego kwintyla we włoskim badaniu Bruneck. Obie są wydrukowane z cytowaniem pod skalą, a odcięcia publikowane gdzie indziej rozjeżdżają się w obie strony. To orientacja, nic więcej. Jeśli Twoje laboratorium wydrukowało własny zakres referencyjny obok wyniku insuliny, wygrywa ten zakres.

Autorzy oryginalnej pracy byli równie szczerzy co do precyzji: podali współczynnik zmienności rzędu 30 % i napisali, że to ogranicza zastosowanie wskaźnika. Niewielka różnica między dwoma badaniami to szum, a nie zmiana.

Z powodu problemu z testami wyniku HOMA-IR z jednego laboratorium nie należy porównywać z wynikiem z innego. Śledzenie własnej wartości w tym samym laboratorium przez lata mówi nieporównanie więcej niż zestawienie swojej liczby z cudzą.

Kiedy HOMA-IR nie ma zastosowania

Model zakłada, że trzustka wciąż produkuje insulinę i reaguje na glukozę. Nie jest więc ważny w cukrzycy typu 1, w zaawansowanej cukrzycy typu 2 z wyczerpaniem komórek beta ani u nikogo, kto przyjmuje insulinę — zmierzona insulina jest wtedy po części tą wstrzykniętą, a arytmetyka traci sens.

Potrzebna jest też prawdziwa próbka na czczo, zwykle po ośmiu do dwunastu godzinach bez jedzenia. Krew pobrana dwie godziny po śniadaniu też da jakąś liczbę i ta liczba będzie fałszywa. Ostra infekcja, niedawny ciężki wysiłek i ciąża również przesuwają wynik.

Jeśli insulina na czczo jest dla Ciebie nieosiągalna — a wielu lekarzy rodzinnych jej nie zleca — wskaźnik TyG szacuje to samo z trójglicerydów i glukozy, czyli z dwóch pozycji zwykłego lipidogramu.

Co zrobić z podwyższonym wynikiem

Podwyższony HOMA-IR to początek rozmowy, a nie jej koniec. Pierwsza rzecz warta ustalenia to, czy wynik jest powtarzalny, co oznacza powtórzenie badania zamiast działania na podstawie jednego odczytu. Drugą jest wizyta u lekarza, który zobaczy go razem z resztą wyników — kalkulator jest pierwszym krokiem, nie sufitem.

Dietetyczna dźwignia najbliżej związana z insuliną na czczo to ilość węglowodanów docierających naraz, czyli dokładnie to, co mierzy kalkulator ładunku glikemicznego. Liczą się też mięśnie, bo to w mięśniach szkieletowych znika większość glukozy — jest o tym osobny tekst. A jeśli chcesz wersję po ludzku, czyli jak insulinooporność wygląda od środka, przeczytaj samodzielny test objawów.