Test insulinooporności i ryzyka stanu przedcukrzycowego

Co to za test

Fiński test ryzyka cukrzycy — FINDRISC — powstał z pracy Lindström i Tuomilehto opublikowanej w Diabetes Care w 2003 roku, zbudowanej i zwalidowanej na fińskiej kohorcie obserwowanej przez dziesięć lat. Robi rzecz nietypową: przewiduje, kto zachoruje na cukrzycę typu 2, nie mierząc niczego we krwi.

Krążą dwie wersje i nie są tym samym narzędziem. Wersja z publikacji ma siedem pozycji i nie ma pytania o rodzinę. Ośmiopytaniowy formularz, który ludzie faktycznie wypełniają, należy do Fińskiego Towarzystwa Diabetologicznego: dodano w nim wywiad rodzinny i przedział wiekowy powyżej sześćdziesięciu kilku lat, i to on niesie pięć nazwanych pasm ryzyka. Ten kalkulator realizuje właśnie tę wersję, a oba źródła są podane pod skalą.

Dlatego się rozpowszechnił. Programy przesiewowe w całej Europie używają go albo jego bliskiej pochodnej, bo kwestionariusz i centymetr nie kosztują nic, można je podać całej populacji, a osoby, które wskaże, to te, na które warto wydać badanie laboratoryjne.

Insulinooporność jest procesem leżącym pod cukrzycą typu 2 i rozwija się latami, zanim glukoza stanie się nieprawidłowa. Wysoki wynik nie znaczy, że masz cukrzycę. Znaczy, że sytuacja Twojego ciała przypomina sytuację osób, które na nią zachorowały.

O co pyta i po co każde pytanie

Wiek, bo ryzyko rośnie razem z nim. BMI, liczone tutaj z wzrostu i masy ciała. Obwód talii, punktowany osobno dla kobiet i mężczyzn, bo tłuszcz trzewny wokół narządów zachowuje się inaczej niż tłuszcz gdzie indziej i to on najmocniej wiąże się z insulinoopornością. Codzienna aktywność, bo mięśnie są głównym miejscem zużycia glukozy. Codzienne warzywa, owoce lub jagody jako zgrubny znacznik jakości diety.

Potem trzy pytania z wywiadu i to one ważą najwięcej: leki na nadciśnienie, bo nadciśnienie i insulinooporność chodzą parami; jakiekolwiek wcześniejsze stwierdzenie podwyższonego cukru, czyli najmocniejsza pojedyncza pozycja całego testu; oraz wywiad rodzinny, punktowany wyżej dla rodzica, rodzeństwa lub dziecka niż dla dziadka czy kuzyna.

Punktacja jest ta opublikowana. Kalkulator dostaje ją jako dane — nic na tej stronie jej nie zaokrągla ani nie reinterpretuje.

Jak poprawnie zmierzyć talię

To pozycja, którą ludzie mylą najczęściej, a waży kilka punktów. Wstań. Znajdź miejsce w połowie odległości między najniższym żebrem a górnym brzegiem talerza biodrowego, co u większości osób wypada tuż nad pępkiem — i tam formularz każe mierzyć. Owiń centymetr wokół gołej skóry, poziomo na całym obwodzie. Zrób spokojny wydech i wtedy odczytaj: nie na wstrzymanym oddechu i nie zaciskając taśmy tak, żeby coś ścisnąć.

Mierz bez spodni, jeśli możesz. Rozmiar paska to nie jest pomiar. Jeśli chcesz tę samą liczbę wyrażoną jako proporcja, a nie punkty, użyj jej wprost w kalkulatorze obwodu talii do wzrostu.

Kiedy wynik testu nie przekłada się wprost

Test zwalidowano na dorosłych Finach w średnim wieku i poza tą grupą działa gorzej. Najgorzej podróżują podane prawdopodobieństwa: w norweskiej kohorcie w najwyższym paśmie zachorowała w ciągu dziesięciu lat mniej więcej jedna osoba na siedem, a nie jedna na trzy, jak mówi fiński formularz. Czytaj pasmo, nie ułamek. Osoby z Azji Południowej, Bliskiego Wschodu i Afryki rozwijają też insulinooporność przy niższym BMI i mniejszym obwodzie talii, niż zakłada tutejsza punktacja, więc niski wynik jest w tych grupach mniej uspokajający.

Jeszcze jedno o tym, jak go zbudowano: uczono go na cukrzycy, która skończyła się leczeniem farmakologicznym, a nie na cukrzycy wykrytej przesiewowo. Z konstrukcji zaniża więc liczbę przypadków nierozpoznanych.

Nie stosuje się w ciąży, gdzie przesiew w kierunku cukrzycy ciążowej jest osobnym procesem. Nie stosuje się przy już postawionym rozpoznaniu cukrzycy, bo pytanie, na które odpowiada, jest już rozstrzygnięte. I szacuje ryzyko na dziesięć lat, a nie stan na dziś: osoba z już nieprawidłową glukozą na czczo może tu wyjść skromnie, i właśnie dlatego pytanie o wcześniej stwierdzony podwyższony cukier waży w tym teście najwięcej.

Co warto zrobić z podwyższonym wynikiem

Uczciwa odpowiedź brzmi: zrób badanie krwi i działaj na podstawie wyniku, a nie punktów. Glukoza na czczo albo HbA1c są tanie i rozstrzygają to, co test może tylko oszacować. Jeśli wynik wypadnie w paśmie stanu przedcukrzycowego, to jest etap, na którym zmiana daje mierzalną różnicę — pisze o tym tekst o tym, czym naprawdę jest stan przedcukrzycowy.

Trzy z ośmiu pozycji możesz ruszyć: aktywność, codzienne warzywa i obwód talii. Czwartej dźwigni w teście w ogóle nie ma, a jest nią ilość węglowodanów zjadanych za jednym razem — od tego jest kalkulator ładunku glikemicznego. Jeśli to talia daje Ci najwięcej punktów, tekst o tym, czemu tłuszcz brzuszny schodzi najtrudniej tłumaczy mechanizm.